Tuesday, Mar 28th

Last update07:51:18 AM GMT

You are here:

Халқаро хаёт

ҲАМКОРЛИКНИНГ ЯНГИ БОСҚИЧИ


Маълумки, Туркманистон Президенти Гурбангули Бердимуҳамедовнинг таклифига биноан Президентимиз Шавкат  Мирзиёев шу йилнинг 6-7 март кунлари давлат ташрифи билан Туркманистонда бўлиб қайтди.
Икки томонлама музокаралар чоғида барча масалалар қатори Орол денгизи ҳавзаси экотизимини қайта тиклаш, мазкур глобал муаммо оқибатларини енгиллаштириш йўлида биргаликда ҳаракат қилиш, бу ишга жамоатчиликни янада кенгроқ жалб этиш ва халқаро ҳамкорликни мустаҳкамлашга алоҳида эътибор қаратилди.
Бу бежиз эмас, албатта. Зеро, бир пайтлар дунёдаги энг ноёб, гўзал ва йирик сув ҳавзаларидан бири бўлган Орол денгизи батамом йўқ бўлиб кетиш хавфи остида тургани у ерда яшаётган аҳоли ҳаётига, экотизим ва биологик хилма-хилликка ўнглаб бўлмайдиган даражада зарар­ етказмоқда. Бу эса нафақат ўша ҳудуднинг, балки Марказий Осиё иқлимининг кескин ўзгаришига олиб келмоқда. Хусусан, сув ресурслари тақчиллиги, мавсумий қурғоқчиликнинг кучайиши, қаҳратон қишнинг узоқ давом этиши, Помир ва Тяньшан тоғлари музликлари эришининг тезлашиши ва минтақада қишлоқ хўжалиги билан шуғулланиш шароитларининг ёмонлашуви каби ҳолатлар кузатилмоқда.
Табиийки, Оролбўйи атрофидаги мавжуд вазиятни яхшилаш, экологик бўҳрон оқибатларини юмшатиш бўйича мамлакатимизда аниқ мақсадларни ўз ичига олган кенг кўламли чора-тадбирлар амалга ошириб келинаётир. Биринчи Президентимиз ушбу масалани илк бор 1993 йил 28 сентябрь куни БМТ Бош Ассамблеясининг 48-сессиясида кўтариб чиққан ва жаҳон ҳамжамияти эътиборини Орол денгизи муаммосига қаратган эди. Ўтган давр мобайнида табиий ресурслардан фойдаланишни тартибга соладиган ва табиатни муҳофаза қилиш самарадорлигини оширишга қаратилган қонунлар қабул қилинди. Ўзбекистон ушбу соҳадаги асосий халқаро ҳужжатлар, чунончи, Трансчегаравий сув оқимлари ва халқаро кўлларни ҳимоя қилиш ва улардан фойдаланишга оид конвенцияга қўшилди. Шунингдек, сув ресурслари тақчиллиги ва чўлланиш муаммоларини ҳал этиш, сувдан тежамкорлик билан фойдаланиш, ерларнинг шўрланиши ва емирилишига қарши курашиш, аҳолининг ичимлик сувидан фойдаланишини яхшилаш, минтақада тобора кучайиб бораётган экологик ва иқлим ўзгаришининг салбий таъсири билан боғлиқ касаллик­ларни даволаш учун зарур инфратузилмани шакллантиришга йўналтирилган кенг кўламли лойиҳалар изчиллик билан ҳаётга татбиқ этилмоқда.
Лекин, икки давлат раҳбарлари ўртасида кечган музокаралар вақтида алоҳида таъкид­ланганидек, Марказий Осиё трансчегаравий дарёларининг сув ресурслари минтақа халқларининг умумий бойлиги эканлиги ҳамда ўн миллионлаб инсонлар тақдири, бутун минтақа барқарорлиги ва фаровонлиги мазкур ресурс­лардан адолатли ва оқилона фойдаланишга боғлиқдир. Шу маънода бу муаммога биргаликда ечим топиш, унга халқаро ҳамжамиятнинг эътиборини янада кучайтириш, энг оқилона ва тўғри йўлдир. Зеро, ўзаро ҳамкорликда иш олиб борилиши ушбу ҳудуддаги экологик муаммоларни ҳал этиш учун янги ёндашувлар ишлаб чиқиш, долзарб лойиҳа ва ташаббусларни илгари суриш имконини беради.
Бир сўз билан айтганда, Ўзбекистон ва Туркманистон Президентлари томонидан Орол денги­зи минтақасидаги экологик вазият оқибатларини юмшатиш борасида ўрнатилган ҳамкорликнинг янги босқичи ушбу ҳудуддаги муҳитни янада яхшилаш ҳамда аҳоли фаровонлиги ва сало­мат­лигини­ сақлашга хизмат қилади.
Зафар ХАНИЯЗОВ,
Олий Мажлис Қонунчилик
палатасидаги
O`zLiDeP фракцияси аъзоси

“БОФАНДА” электрон тижорат орқали ҳамкорлик қилиш арафасида

Самарқанд шаҳридаги “Бофанда” масъулияти чекланган жамияти хорижда ҳам ўз харидорига эга бўлишга интилаётган корхоналардан бири. Трикотаж кийим-кечаклар ишлаб чиқарувчи мазкур корхонадаги замонавий технологияларни асосан касб-ҳунар коллежини тугатган йигит-қизлар бошқаради.

– Бир неча йилдирки, Жанубий Корея, Болгария, Россия, Қозоғис­тон каби давлатларда бўлаётган халқаро кўргазмаларда доимий иштирок этаяпмиз, – дейди корхона директори Азиз Аҳроров. – Яқинда Москвада бўлган “Текстиль лег пром – 2016” енгил саноат маҳсулотлари ва ускуналари халқаро ярмаркасида корхонамизда ишлаб чиқарилган ёз ва қиш мавсумида кийиладиган трикотаж маҳсулотларимиз билан қатнашдик. Энг муҳими, ушбу нуфузли кўргазмада юртимиздан таклиф қилинган бошқа  пешқадам корхоналар вакиллари билан биргаликда Ўзбекистоннинг ишлаб чиқаришдаги имкониятларини намоён этдик.

Мазкур кўргазма доирасида ўзбекистонлик тадбиркорлар имзолаган экспорт шартномаларининг қиймати қарийб 280 миллион АҚШ долларини ташкил этгани қувонарлидир. Шундан бизнинг корхонамиз 3 миллион АҚШ доллари қийматидаги келишувга эришди. Айни пайт­да жорий йилнинг 12-13 октябрь кунлари пойтахтимизда ўтказиладиган халқаро  ярмаркада иштирок этиш учун пухта тайёргарлик кўраяпмиз.

Бундай кўргазмаларнинг доимий қатнашчиси бўлиш тадбиркор учун нафақат тажриба алмашиш, хорижий харидорлар сони ошишига, балки янги иш ўринлари кўпайишига ҳам асос бўлмоқда.

“Бофанда”да яқинда электрон тижорат тури ҳам йўлга қўйилгани яна бир янгилик бўлди.

– Хориж мамлакатларида электрон тижорат жорий этилган бўлиб, одамлар кундалик, зарур харидларини ўтирган жойларида амалга оширади, – дейди лойиҳа координатори Фарангиз Раззоқова. – Биз ҳам бундай қулайликни ташкил этишга эришдик – яъни,
www.bofanda.uz электрон сайтини ишга тушириб, электрон тижоратни амалга ошираяпмиз. Эндиликда нафақат ўз маҳсулотимизни, балки вилоятда фаолият юритаётган тадбиркорлик субъектлари маҳсулотларини ҳам электрон сайтимиз орқали сотишда ёрдам бераяпмиз. Қувонарлиси, ўзимизда ишлаб чиқарилаётган маҳсулот ва миллий либосларимизнинг талабгори кўпайиб бораётир.

Харидордан электрон тарзда олинган буюртмалар тезкорлик билан етказиб берилмоқда. Яхши сифат, миллий маҳсулот ва арзон нарх – муҳим тамойилимизга айланган. Режамиз МДҲ давлатларидаги харидорларга ҳам электрон тижорат орқали маҳсулотлар етказиб беришдир.

 

Муҳаббат РАВШАНОВА,

“ХХI asr” мухбири

ТИРБАНДЛИКНИНГ ЧОРАСИ ТОПИЛДИ (МИ?)!

Ёз. Жазирама. Ана шу паллада автомобилда кетаяпсиз. Йўлда эса машиналар турнақатор тизилган. “Уфф... яна тирбандликми?” дейсиз беихтиёр. Ушбу ҳолат асаб толаларингизни таранглаштирса-да, барибир чидашга мажбурсиз. Зотан, катта шаҳарнинг ташвиши ҳам катта бўлганидек, узоғимизни яқин, мушкулимизни осон қилишга мўлжалланган транспорт воситаларининг бу каби ноқулай томонлари ҳам бор.

Бугун бу нозик масалани ечишда дунё ҳамжамияти йўл инфратузилмасини янада ривожлантириш, кўприк ва ихтисослашган йўллар қуришга алоҳида эътибор қаратмоқда. Шундай бўлишига қарамасдан тирбандлик камаймаяпти. Аксарият мамлакатлар эса аллақачон фан-техника оламида кўплаб инновацион лойиҳаларга қўл уриб, уларни ҳаётга тадбиқ этишга интилишмоқда. Мақсад битта. Қандай бўлмасин, тирбандликни камайтириш ва транспорт қатновини кўнгилдагидек йўлга қўйишдир. Излаган имкон топади, деганларидек, самара ҳам кутилганидек. Ажаб эмас, яқин келажакда бундай кашфиётлар ҳайдовчиларни тирбандлик исканжасидан қутқарса...

Фикримизни мисоллар ёрдамида тўлдирамиз. Кўпчиликка яхши маълумки, Таиланд маркази Бангкок дунёда автомобиль қатнови энг тирбанд шаҳарлар сирасига киради. Шу боис бу ерда велосипедларни жамоат транспортига айлантиришга жиддий эътибор қаратилаяпти. Мамлакат ҳукумати томонидан ишлаб чиқилган лойиҳага биноан велосипедларни ижарага бериш, метро, автобус ва шаҳар электропоезд бекатлари атрофида кўплаб велосипед тўхташ жойларини барпо этиш мўлжалланмоқда. Бу эса велотранспортдан фойдаланувчи йўловчилар учун кўплаб қулайликлар яратади. Энг муҳими, ҳавога чиқарилаётган зарарли газлар миқдори камаяди. Қизиғи, ижарага берилаётган велосипедларнинг биринчи ўн беш дақиқаси бепул, қолган вақтда эса соатига қараб пул тўланади.

АҚШда эса светофорларга ҳам, тирбандликка ҳам бўйсунмайдиган транспорт воситасини яратиш устида тинимсиз изланиш олиб борилди ва кўзланган мақсадга қисман эришилди. Хусусан, айни пайтда Aerofex компанияси томонидан учар мотоцикллар синовдан ўтказилмоқда. Маълумотларга қараганда, улар 2017 йилдан бошлаб тижорат учун ишлаб чиқарилади. Ҳавода ҳаракатланадиган ушбу транспорт асосини иккита каналли (туннелли) вентилятор ташкил этиб, улар кўтариш кучини юзага келтиради. Ишлаб чиқувчиларнинг айтишича, уни бошқариш оддий мотоциклдан қийин эмас. У ердан салкам 4 метр баландликда соатига 72 км тезликда парвоз қилади ва 140 кг юкни кўтаришга ҳамда белгиланган меъёрдаги ёқилғи билан ҳавода 1 соатдан зиёдроқ уча олади.

Ўтган йили NASA космик агентлиги ҳам бу борада янгиликка қўл уриб, келажак автомобили прототипини тақдим этган эди. Бу қурилма ҳамиша тирбанд шаҳар кўчаларига мўлжалланган электромобилдир. Янги транспорт воситасининг ўзига хослиги шундаки, у манёврлар қилишга мўлжалланган. Уни ҳатто ёнбош билан ҳам парковка қилиш мумкин. Modular Robotic Vehicle номли ушбу электромобилни масофадан туриб ҳам бошқарса бўлади.

Ёки дунёнинг автомобиль тирбандлиги кўп кузатиладиган шаҳарлар статистикасига мурожаат қилайлик. Бу борада ким етакчилик мавқеини сақлаб қолмоқда? INRIX компаниясининг Европа мамлакатлари миқёсида олиб борган ўрганишларига қараганда, ҳайдовчилар учун энг муаммоли шаҳар Лондон дея эътироф этилган. Айтиш жоиз: йўлларнинг тирбандлик даражаси муайян масофани эркин ўтишга кетадиган вақтни бу йўналишни тиғиз соатларда ўтишга кетадиган вақт билан таққослаш орқали ҳисобланади. Ўтган йили лондонлик ҳайдовчилар ўртача 101 соат тирбандликда турганлар, бу 2014 йилдаги кўрсаткичдан 5,2 соатга кўпроқни ташкил қилган. Германиянинг Штутгарт шаҳридаги ҳайдовчиларнинг эса тирбандлик туфайли 73 соат вақтлари беҳуда кетган. Эътиборлиси, бу кўрсаткич 2014 йилдагидан 8,5 соатга кўпдир. Бельгиянинг Антверпен шаҳри ҳақида ҳам шундай фикрларни айтиш мумкин.

Компания таққослаш учун АҚШдаги йўлларнинг тирбандлиги даражасини ҳам келтирди. Бу борада Лос-Анжелес етакчи бўлди. Вашингтон иккинчи, Сан-Франциско эса учинчи поғонани банд этди.

Хўш, океан орти мамлакатлари хусусан шу муаммо қаршисида бир неча йиллардан бери ип эша олмаётган Бразилияда аҳвол қандай? Ҳукумат мазкур вазиятга ёндашишда қай йўлдан бормоқда? Маълумотларга қараганда, мамлакатдаги Uber такси сервиси йўловчиларни вертолётларда ташиш лойиҳасини йўлга қўймоқда. Мижозларга мобил қурилмаларидаги Uber иловаси орқали вертолёт буюртма қилиш хизмати таклиф қилинади. Бироқ бундай такси хизмати мижозни Сан-Паулу штатидаги вертолёт қўнишга рухсат берилган тўққизта нуқтагагина етказиб қўйиши ва у ердан олиб кетиши мумкин. Мазкур хизмат мижозлар учун ҳар куни эрталаб соат еттидан то кечки саккизгача хизмат кўрсатади. Компаниянинг маълум қилишича, вертолёт-такси хизматининг баҳоси ер устида ҳаракатланадиган таксилардан тахминан тўрт баробар қиммат, лекин шундай бўлса-да, вертолёт йўловчиларни ўз манзилларига тўрт баробар тезроқ етказади.

Шаҳар маъмуриятининг бундай қарорга келишининг боиси Сан-Паулудаги автомобиль тирбандлиги баъзан рекорд даражага яъни 300 км. гача чўзилаётгани сабаб бўлаётир. Айниқса байрам кунлари бу ҳолат кўп кузатилмоқда. Шаҳар маъмурияти кўчаларни транспортдан сал бўшатиш учун барча чора-тадбирларни амалга оширмоқда. Хусусан, кундуз кунлари махсус жадвалга асосан юк машиналарининг ҳаракатини чеклашгача ҳам борилмоқда.

Жаҳоннинг ривожланган шаҳарлари қаторида ўз ўрни ва мавқеига эга бўлган пойтахтимиз Тошкент ва юртимизнинг бошқа шаҳарларида ҳам транспорт қатновини самарали йўлга қўйиш, тирбандликларни олдини олишга қаратилган кўплаб ишлар амалга оширилмоқда. Хусусан, замонавий йўл ва кўприклар бунёд этилаётгани аҳолига кенг қулайлик яратмоқда. Мисол учун, Тошкентнинг Хадра майдонида 2013 йили улкан қурилиш-таъмирлаш ишлари амалга оширилган эди. Аҳоли ва транспорт воситаларининг ҳаракатланиши учун қулай имконият яратиш мақсадида Фурқат кўчасини Зарқайнар ва Себзор кўчалари билан боғлайдиган ер ости автомобиль йўли реконструкция қилинганди. Бунинг узвий давоми сифатида Себзор кўчаси бўйлаб Абдулла Қодирий кўчаси устидан ўтадиган янги кўприк қурилди.

Илгари бу чорраҳада иккита катта кўча кесишар, оқибатда тирбандлик юзага келиб, ҳайдовчи ва йўловчиларнинг ортиқча вақт йўқотишига, ёқилғи сарфи ошиб, атроф-муҳит ифлосланишига сабаб бўларди.

Давлатимиз раҳбари ташаббуси билан бу ерда эни 26, узунлиги қарийб 500 метр бўлган замонавий кўприк бунёд этилди. Абдулла Қодирий кўчасининг ҳар бир йўналиши тўрт полосали қилиб кенгайтирилди. Шу пайтгача Себзор кўчасининг ўтказувчанлик имконияти соатига 3200 автомобилни ташкил этган бўлса, 6 қаторли кўприк қурилиши самарасида бу кўрсаткич 9800 тага етди. Абдулла Қодирий кўчасида ҳам энди автомобиллар қатнови 2400 тадан 5600 тага ортди. Бу нафақат ушбу чорраҳадаги тирбандликни бартараф этади, балки Нурафшон, Абай, Олмазор, Зулфияхоним, Қорасарой, Сағбон, Зарқайнар, Навоий, Сақичмон кўчаларидаги қатновга ҳам ижобий таъсир қилади. Эътиборлиси, шундай катта чорраҳада биронта ҳам светофор йўқ. Йўловчилар ҳам, автомобиллар ҳам бу ерда тўхтовсиз ва хавфсиз ҳаракатлана олади.

Кўриниб турганидек, автоуловлар билан боғлиқ мазкур муаммо ўз-ўзидан ҳал бўлиб қолмайди. Бунинг учун йўл инфратузилмасини яхшилаш устида доимий тарзда иш олиб бориш зарур.

Акбар МУЗАФФАРОВ

ЕРГА...ДОРИ ЭМАС, МЕҲР БЕРИНГ

ёхуд кимёвий “боқимандалик”нинг зарари хусусида

Аҳоли кўпайгани сари қишлоқ хўжалиги маҳсулотларига бўлган талаб ҳам ортиб бормоқда. Шу боис бугун жаҳон ҳамжамияти тупроқ унумдорлигини асраб қолиш устида бош қотиряпти. Лекин озиқ-овқат хавфсизлиги масаласи глобал аҳамият касб эта бошлагандан бери қишлоқ хўжалигига ихтисослашган ерлардан янада кўпроқ ҳосил олиш мақсадида кимёвий моддалар фаол

БИР ТОМЧИ СУВ

Дунёнинг турли минтақаларида чучук сув масаласида тақчиллик сезилаётгани бугун ҳеч биримизга сир  эмас.  Қайд этиш жоиз: гарчи ер юзининг 71 фоизи сув билан қопланган бўлса-да, унинг асосий қисми шўр денгиз сувлари ҳисобланади. Атиги 3 фоизигина чучук сув захирасидир. Демакки, бу бебаҳо неъматдан расамади билан фойдаланиш ҳаёт-мамот масаласига айланмоғи керак. Зеро, ота-боболаримиз уммон олдида турсанг ҳам ҳар томчи сувнинг қадрига ет, деб бежиз таъкидлашмаган.

Кичик компаниялар — кадрлар устахонаси

Маълумки, тарихда ҳам, бугунги кунда ҳам тадбиркор ва ишбилармонлар ҳар қандай давлатнинг таянчи ва суянчи, жамиятнинг устуни бўлиб келган ва шундай бўлиб қолмоқда. Ўтган асрнинг 90-йилларида оёққа тура бошлаган кичик бизнес ва хусусий тадбиркорлик тузилмалари бугун ўзининг бардошлилиги билан дунёда йирик монополиялар ҳукмронлиги тўғрисидаги қарашларни чиппакка чиқараётир. Айни пайтда мазкур соҳа ривожи ишсизликни камайтириш, иқтисодиётни мустаҳкамлаш, аҳоли фаровонлигини таъминлаш борасида пешқадамдир.

ШҲТ: тинчлик, барқарорлик ва тараққиёт йўлидаги ҳамкорлик

Бугунги кунда Ўзбекистон Шанхай ҳамкорлик ташкилотига раислик қилмоқда. Мамлакатимизда ШҲТга аъзо давлатлар раҳбарлари кенгашининг мажлиси ҳамда ушбу нуфузли анжуман доирасидаги бошқа тадбирларни юқори савияда ўтказиш учун қизғин ҳозирлик кўрилмоқда.

Хайр, елим идишлар

Жаҳон ОАВ хабарларига қараганда, Сан-Франциско дўконларида 2020 йилга бориб елим идишларда ичимликлар сотилмайди. Сан-Франциско бундай қарорни қабул қилган АҚШдаги илк шаҳарга айланди.

Мутахассисларнинг фикрича, бундай идишлар билан атроф-муҳитнинг ифлосланиши  асримизнинг энг долзарб экологик муаммоларидан бирига айланиб бормоқда. Хлорланган елим идиш тупроққа зарарли кимёвий моддаларни чиқаради. Бу эса сув манбаларини заҳарлайди. Натижада нафақат одамлар, балки, денгиз ҳайвонларининг ҳаётига ҳам катта хавф туғилади.

Таъкидлаш жоизки, бир йил аввал мазкур штатда полиэтилен халталардан ҳамда таомлар учун махсус идишлардан фойдаланиш ҳам тақиқланган эди. Айни пайтда улар савдо расталаридан чиқарилмоқда.

 

Акбар МУЗАФФАРОВ тайёрлади.

Катарактани даволашнинг зарарсиз усули

АҚШнинг Калифорния ва Хитойнинг Сунь Ятсен университети олимлари тиббиёт тарихида илк бор инсон кўзидаги шикастланган гавҳарнинг ўрнига бемор танасидаги ҳужайралардан янги гавҳарни ўстириш амалиётини ўтказдилар. Яъни, бунда кўздаги шикастланган гавҳар олиб ташланиб, унинг ортидаги мембрана қолдирилади. Гавҳар ёнидаги ўзини-ўзи тиклаш қобилиятига эга ҳужайралар мембранага сурилади. Улар эса шаффоф линзага айланади.

Ушбу янгилик туфайли тиббиёт ходимлари туғма катаракта (кўз гавҳарининг хира тортиши)  билан дунёга келган 12 нафар гўдакнинг кўриш қобилиятини қайта тиклашга эришдилар. Бошқача айтганда, эндиликда мазкур хасталик бемор танасидаги ҳужайлардан яратилган «жонли линзалар» ёрдамида даволаниши мумкин. Олимларнинг айтишича, бундай линзалар кўриш қобилиятини уч ойда қайта тиклайди.

Жаҳон соғлиқни сақлаш ташкилотининг маълумотларига кўра, дунёда қарийб 18 миллион киши катаракта оқибатида кўриш қобилиятидан маҳрум бўлган.

Агротуризм: Арзон ва фойдали саёҳат

Мутахассисларнинг таъкидлашича, мамлакатнинг туристик салоҳиятини рўёбга чиқаришда ички туризмни ривожлантириш муҳим омиллардан саналади. Зеро, ҳар қандай янги «туристик маҳсулот»га, аввало, маҳаллий сайёҳларда қизиқиш уйғотиб, сўнгра уни  хорижликлар эътиборига ҳавола этиш анча самарали эканлиги жаҳон тажрибасида ўз исботини топган. Масалан, Испанияда аҳолининг 90 фоизи айнан мамлакат ичида саёҳат қилади.

Саҳифа 1 - 17

Joomla